De BMW van Besparen

Op een vrijdag als alle anderen staan twee auto’s als alle anderen bij een tankstation als andere. Een grijze heer wast de voorruit van z’n Volkswagen Golf, terwijl ernaast een witte BMW 3 Serie volgegooid wordt met diesel. Klaar voor de volgende leasekilometers. Veel gemiddelder wordt het niet.

Toch is het tafereeltje net iets minder gemiddeld dan het op het eerste gezicht lijkt. De ogenschijnlijk doodnormale leaseauto is de 320d EfficientDynamics Edition, de nec plus ultra van BMW’s pogingen om brandstof te besparen. Het voorlopige hoogtepunt van het EfficientDynamics programma. De droge cijfers, zoals de fabriek ze opgeeft? 109 gram CO2 per kilometer, 1 op 24,4, energielabel A, 20% bijtelling. En dat in combinatie met het felbegeerde blauwwitte logo en 163pk. Tel daarbij op dat de zuinige 3 Serie 3300 euro goedkoper is dan de normale 320d en als bonus ook nog een setje lichtmetalen velgen meekrijgt en de nieuwe lieveling van zakelijk rijdend Nederland lijkt te zijn gearriveerd.

Dat betekent dat er maar een manier is om de mogelijke nieuwe leasekoning op z’n merites te beoordelen. Een flink stuk rijden. AutoGetest rijdt daarom naar Het Kanaal, met als eerste bestemming Saint-Omer. Overal zal de maximale snelheid aangehouden worden, om in precies 500 kilometer te beoordelen of de BMW echt zo zuinig is. En natuurlijk tegen welke kost dat bereikt is. Met een klik geeft de pomp aan dat de brandstoftank helemaal vol is, de reis met de BMW van Besparen kan beginnen.

Zeemansgraf

Waarom zet AutoGetest juist koers naar Het Kanaal? Omdat daar de man verdween die de dieselmotor uitvond en zijn naam gaf. Rudolf Diesel verdween in 1913 onder raadselachtige omstandigheden op een boot op weg naar Londen. Of het zelfmoord was of een aanslag van de Duitse geheime dienst is nooit opgehelderd, alhoewel zijn lijk nog werd opgevist door een passerende vissersboot. Maar na het identificeren aan de hand van persoonlijke eigendommen is Diesel weer terug in het water gegooid. Niet ongebruikelijk in die tijd, en daarom kreeg de man die de zelfontbrander ontwikkelde een zeemansgraf.

Het is een beetje een griezelverhaal, maar zonder het lijdend voorwerp van deze horror waren we misschien nooit op iets anders als benzine gaan rijden. Na de eerste veertig kilometer van de reis is al duidelijk wat de unieke kant van de dieselmotor is. Het gemiddeld verbruik blijft maar beter worden. Na vijfendertig kilometer vermeld de boordcomputer een gemiddelde van 1 op 20,8.

De efficiëntie is altijd typisch geweest voor de dieselmotor. Het was z’n bestaansrecht. Een groot deel van Diesels leven had in het teken gestaan van energie-efficiëntie. Stoommachines hadden in zijn tijd een rendement van slechts 10 tot 15 procent, de rest van de energie vervloog als warmte. De dieselmotormotor was vooral ontwikkelt als vervanging voor de grote, stationair draaiende stoommachines. Ze waren erg groot en maakten een enorme herrie.

Verfijning

Stoommachines, veel geluid en fabriekshallen: die geschiedenis lijkt wel heel ver weg. Aan boord van de BMW is er alle verfijning die past bij het Duitse merk. De manier waarop je zit is daarvoor illustratief. De optionele sportstoelen (774 euro) zitten lekker, alhoewel ze voor uw redacteur (1m91 en 79 kg) wat aan de smalle kant zijn. Op de lendensteun na zijn ze op bijna elke manier verstelbaar. Zo kunnen de stoelen gekanteld worden, de zitting kan verlengd worden, waardoor de steun erg goed is. Samen met het veelvoudig verstelbare stuur zit je eigenlijk altijd perfect. Het dwingt je tegelijk wel erg om in de juiste houding te zitten, waardoor in wisselend onderuitgezakte houdingen achter het stuur zitten geen mogelijkheid is. Zo prettig als de voorstoelen zijn, zo krap is het op de achterbank, waar het je met name aan beenruimte ontbreekt.

Het dashboard is een typische BMW combinatie van kunststof en een strip glanzend metaal. Boven de middenconsole zit het informatiescherm, met daarin onder andere het navigatiesysteem ‘professional’. Het werkt erg prettig, en is daardoor met 334 euro niet duur. Bovendien raadt het systeem je aan om een alternatieve route te nemen bij radarcontroles, een must have voor iedere BMW rijder. Hoe de navigatie door de menu’s gaat met de iDrive is ook goed voor elkaar. De motor draait een rustige 1750 toeren en doet stilletjes zijn werk. Alleen de banden en de wind zijn zachtjes hoorbaar. Het is de verfijning die past bij een premium sedan.

Lange tijd werd verfijning niet met diesels geassocieerd. Lange tijd waren diesels niet eens geschikt voor auto’s. In het begin waren ze gewoon te zwaar, door de hoge compressie moesten ze stevig gebouwd worden. Een ander probleem was dat de motoren aanvankelijk maar op één toerental konden werken. Uitstekend voor industriemotoren, lastig voor een auto. Pas toen Robert Bosch een speciale pomp uitvond waarmee toerental en opbrengst gevarieerd konden worden, kon de motor ook in rijdende voertuigen gebruikt worden.

Weinig toeren

Na decennia evolutie en ontwikkeling is de dieselauto wel over zijn vrachtwagenimago heen. De zelfontbrander werd steeds geciviliseerder. De motor kon makkelijker meer toeren draaien en werd stiller en zuiniger. Onder andere door de firma Bosch, die ook als eerste inspuittechniek leverde, het commonrail systeem. Maar blijkbaar was er toch nog ruimte voor verbetering.

Ten opzichte van de gewone 320d heeft de EfficientDynamics Edition een iets anders geprogrammeerde motor. Het vermogen nam daardoor af van 177 naar een nog altijd meer dan respectabele 163 pk, terwijl de trekkracht juist toenam van 350 naar 380 Nm koppel. De auto’s zijn nagenoeg even snel, met marginale verschillen in de fabrieksopgaaf. De normale 320d zou 0,1 seconde sneller op de 100 zitten, en een twee kilometer per uur hogere topsnelheid hebben. Wat wel een opvallend verschil is, is dat het maximale vermogen van de zuinigere EDE al vrij komt bij 3250 toeren per minuut. 750 toeren eerder dan bij de normale 320d.

Zo weinig toeren als de 320d EDE nodig heeft is bijzonder te noemen, alhoewel alle dieselmotoren relatief weinig toeren maken. De eerste viercilinder dieselvrachtwagen draaide maximaal 1000 toeren, maar de diesel is steeds makkelijker meer omwentelingen per minuut gaan maken. Om de motor van de 320d EDE weer een bescheiden stapje terug te kunnen laten doen, zijn de overbrengingsverhoudingen van de versnellingsbak aangepast en is het vliegwiel gemodificeerd. Het zorgt ervoor dat je weinig toeren hoeft te maken, maar door het aangepaste vliegwiel tevens dat de motor het makkelijk aankan. In tegenstelling tot veel andere dieselmotoren kun je met deze 320d, zonder gedreun of tegensputteren, vanaf zo’n 1000tpm optrekken. Daarbij is de gasrespons en trekkracht adequaat. Vanaf 1500 toeren is er meer dan voldoende trekkracht voor handen om je het gevoel te geven met een lekker vlotte BMW op pad te zijn.

Trillende pook

Na een paar honderd kilometer, soms afgeremd door wegwerkzaamheden, dient zich de eerste echte verkeersmalheur aan. De file op de ring van Antwerpen. Ruim van te voren gas los om energie te sparen, en dan valt op dat de auto nauwelijks vaart mindert. De (rol)weerstanden zijn blijkbaar door BMW zo geminimaliseerd, dat maar weinig de auto afremt. Onder andere het 20mm lagere onderstel en de langere versnellingen lijken hier debet aan. Het laatste stukje even het rempedaal beroeren, versnelling in z’n vrij en de koppeling op laten komen. Meteen wordt het start-stop systeem geactiveerd en slaat de auto af.

Terwijl het verkeer weer gaat rijden is het even schrikken. Bij het aanslaan van de motor maakt de versnellingspook wild schuddende bewegingen. Ook klinken uit het geopende raampje wat onvervalste dieselgeluiden, ernstiger dan we gewend zijn van een auto uit deze prijsklasse. Om het onderste uit de kan te halen qua zuinigheid, heeft BMW weer wat typische diesel onvolkomenheden de kop op laten steken.

Het fileleed blijft nog even aanhouden. Optrekken naar zeventig, afremmen naar stapvoets - het gaat een uur lang door. Om zuinig te blijven rijden, en daarmee slaafs de aanwijzingen van de schakelindicator op te volgen, moet je wel veel schakelen. Dat is een genot, zeker tijdens deze trage kilometers is goed te merken hoe goed koppeling en versnellingsbak zijn. Het aangrijpingspunt van de koppeling laat zich goed voorspellen en de in te trappen afstand is niet te lang. De versnellingsbak schakelt met korte slagen, een lichte weerstand, maar vooral trefzeker en soepel. Wel blijft de trillende pook opvallen. Wie gewend is de pook vast te houden tijdens het rijden, leert dat snel af. Tegelijkertijd blijft opvallen hoe weinig brandstof de BMW nodig heeft. Met zeventig in de vijfde versnelling, nauwelijks 1250 toeren draaiend, geeft de verbruiksmeter af en toe surrealistische standen aan. Aan het einde van de file is het gemiddeld verbruik inmiddels gedaald tot 1 op 24,3. Het is nog minder dan honderd kilometer naar Frankrijk.

Freude am Fahren

De kilometers naar Frankrijk zijn aftellen. Niet alleen omdat je na een uur of vier rijden en een compleet ander uitzicht de eindbestemming gevoelsmatig dichterbij voelt komen, maar ook omdat de beroerde Belgische wegen weinig rijplezier opleveren. Onze zuiderburen mogen dan het enige geheel verlichte snelwegennet ter wereld hebben, ze hadden dat geld beter kunnen besteden aan goed asfalt. Het comfort in de BMW blijft goed voor elkaar, maar je kunt wel voelen dat het wegdek minder wordt en de hobbels groter. Toch is het onderstel niet zo hard als bijvoorbeeld de Mercedes C-Klasse met een Avantgarde onderstel. Toch is het gladde, Franse asfalt wel zo prettig.

Het genoegen is maar van korte duur. Het laatste uur van de reis wordt afgelegd over B-wegen, met B-kwaliteit asfalt. Achter een tracteur door de campagne rond Saint Omer worden de laatste kilometers afgelegd. Bij de stukjes waarbij wel even doorgereden kan worden, valt op dat je bij de 320d EDE niets inlevert qua BMW-gevoel. Het zogenaamde ‘Freude am Fahren’. De besturing is intuïtief, communicatief en juist qua zwaarte, alhoewel voor het echte stuurgevoel het nog iets zwaarder mag. Het onderstel is prettig, de auto ligt goed op de weg. De wegligging voelt erg lang rustig aan, alleen op stevige hobbels in bochten en zeer grove provocaties is iets van onrust te voelen.

De brandstofmeter is weinig gedaald in de afgelopen zes uur. In het laatste stukje van de reis vraag ik me vooral af hoeveel brandstof er werkelijk verbrand is? Hoe zuinig de 320d Efficient Dynamics Edition nu echt is? Na het tanken kan ik gaan rekenen. Het verbruik? 1 op 24,5. Een waardige deelnemer van Rudolfs Diesels meesterwerk.

Zoals het bedoeld was

De BMW is een auto zoals Rudolf Diesel het vast graag had gezien met zijn krachtbron. Efficiënt, zuinig. De kleine prijs die je er voor betaalt is de iets meer van buiten hoorbare dieselgeluiden en de zo nu en dan stevig trillende pook. Beide zaken passen niet goed bij een auto met deze prijs, ook al ben je 3300 euro minder kwijt dan aan een normale 320d. Maar aan de andere kant: het verbruik past ook niet bij zijn klasse. De efficiëntie is gewoon opmerkelijk goed en de beloofde cijfers worden in de praktijk waargemaakt. Uitkijkend over het water waar Rudolf Diesel om het leven kwam, durf ik wel te zeggen dat dit precies is zoals zijn motor bedoeld was.

Auteur: Jelmer Staal

Fotografie: Tanya van Dijk